Kuzey Irak’ta kayalara oyulmuş Asur Kabartmaları gün yüzüne çıktı

Kuzey Irak'ta ünlü Faida Rölyeflerinin bulunduğu alanda İtalyan ve Kürt arkeolgoların katıldığı arkeoloji kazıları sürüyor. Kral II. Sargon’un saltanat yıllarına tarihlenen ve sarayların dışında nadiren bulunan antik kabartmalar, tanrı Aşur ve eşi Mullissu başta üzere Asur tanrılarının aslanlar, ejderhalar ve diğer hayvanlar üzerinde durduğu bir törensel geçidi tasvir ediyor.

MÖ 8. yüzyılda, Asur Kralı II. Sargon, bugünkü Orta Doğu’nun çoğunu içeren ve komşuları arasındaki korku yaratan zengin ve güçlü bir imparatorluğa hükmetti.

Kuzey Irak'ta onun dönemine tarihlenen ve bugün Irak Kürdistanı sınırları içinde kalan Faida Rölyefleri 1973’te keşfedildi. Ancak savaşlar ve sıcak çatışmalar nedeniyle alandaki arkeoloji çalışmaları sürekli sekteye uğradı.

Geçtiğimiz yıllarda Kuzey Irak’ta çalışan İtalyan arkeologlar, ana kayaya kazılmış sofistike kanal sistemini süsleyen on taş kabartmayı ortaya çıkardılar. Tipik olarak sadece kraliyet saraylarında bulunan bu güzel hazırlanmış oymalar, askeri gücü ile iyi bilinen bir liderin desteklediği etkileyici kamu eserlerine ışık tutuyor.

Arkeolog Daniele Morandi Bonacossi, “Asur kaya kabartmaları oldukça nadir bulunan anıtlardır.” diyor.

Bir istisna dışında, 1845’ten beri orijinal konumlarında böyle bir panel bulunamamıştı. Ve daha fazla kabartmanın ve belki de anıtsal çivi yazısı yazıtların hala kanalı dolduran toprak döküntüsünün altında gömülü olması muhtemel.

Türkiye sınırına yakın olan Faida kasabası yakınlarındaki alan, iç savaş ve çatışmalar nedeniyle yarım asırdır araştırmacılara büyük ölçüde kapatıldı. 1973’te araştırmacılar üç taş paneli ortaya çıkarttı ancak Bağdat’taki Kürtler ve Baas rejimi arasındaki gerilimler daha fazla çalışmayı engelledi. Morandi Bonacossi liderliğindeki bir araştırma 2012’de geri döndü ve altı kabartma daha buldu. Daha sonra IŞİD’in istilası yine araştırma çabalarını durdurdu; İŞİD ile Kürt güçleri arasındaki savaş hattı, IŞİD 2017’de yenilgiye uğratılıncaya kadar devam etti.

Geçtiğimiz sonbaharda, Irak Kürdistanı’nın Dohuk antikalar bölümünden Hasan Ahmed Qasim ve Morandi Bonacossi, altı kilometre uzunluğundaki kanalın kıyısında bulunan toplam on kabartmayı katalogladılar. Arkeologlara göre burada tasvir edilen sahneler benzersiz.

Paneller, bir ejderha ve boynuzlu aslana binen tanrı Aşur ve aslan destekli bir tahtta oturan eşi Mullissu da dahil olmak üzere, Asur tanrılarının törenini gözlemleyen bir kralı betimliyor. Arkeologlar bu kralın II. Sargon olduğuna inanıyor.

Diğer figürler arasında aşk ve savaş tanrıçası İştar, güneş tanrısı Shamash ve bilgelik tanrısı Nabu var. Arkeologlar bu tür tasvirlerin yoldan geçenlere, doğurganlığın ilahi ve dünyevi güçten geldiğini vurguladığından şüpheleniyor.

Bölgedeki antik su sistemlerini inceleyen arkeolog Jason Ur, “Kabartmalar, kraliyet iktidarının ve ilahi meşruiyetinin siyasi anlamlı sahnelerinin sıradan olabileceğini gösteriyor.” diyor.

Keşif, bu sanat eserlerinin sadece imparatorluk saraylarında değil, çiftçilerin tarlaları için kanallardan su çıkardıkları yerlerde bile olduğunu gösteriyor.

Bu kanal, yakındaki tepelere yayılmış diğer kaynaklardan besleniyordu. Kanalın dışındaki dallar, arpa, buğday ve diğer ürünler için geniş sulama imkanı sağlıyordu. Tarlalar, o dönemde dünyanın en büyük şehirlerinden biri olan Ninova’nın 100.000 veya daha fazla sakininin beslenmesine yardımcı oluyordu. Bu büyük metropolün kalıntıları, günümüz Musul kentinden Dicle Nehri boyunca 96 km güneyde uzanıyordu.

II. Sargon, MÖ 911’den MÖ 609’da yıkılıncaya kadar bölgeye hakim olan Yeni Asur İmparatorluğu olarak adlandırılan imparatorluğu yönetti. Demir silah kullanan ilk ordu olan Asurlular, düşmanlarını yenmek için ileri askeri teknikler geliştirdiler.

Sargon, MÖ 721’de tahtı ele geçirdiğinde, hemen isyancı kuzey İsrail krallığını fethetti ve zorla binlerce esirin yerini değiştirdi. Sargon’un askeri zaferleri Anadolu ve batı İran platosunda devam etti. Ninova dışında, “Sargon’un kalesi” anlamına gelen Dur Sharrukin’de yeni bir başkent inşa etti. Ancak askeri olmayan icraatlerinden başka pek az şey biliniyor.

Arkeologlar, Faida Rölyeflerinin Asur göllerinin yakınındaki toprakları iyileştirmek için kapsamlı kraliyet desteğine işaret ettiğini söylüyor.

Sargon’un oğlu Sennacherib bu ağı genişletti ve dünyanın en eski su kemeri olabilecek şeyi inşa etti, Ninova yakınlarında nehrin üzerinden geçen bu yapı, taştan ve su geçirmez dolgu malzemesi ile inşa edilmişti. Üzerine ise şöyle yazdırmıştı: “Dik yamaçlı vadiler üzerinde beyaz kalker bloklardan oluşan bir su kemeri yaptım; O suların üzerinden akmasını sağladım.”

Oxford Üniversitesi’nden arkeolog Stephanie Dalley, şehre pompalanan bol sudan yararlanmak için efsanevi Babil’in Asma Asma Bahçelerinin aslında Ninova’da inşa edilmiş olabileceğini savunuyor. Bu tez tartışmalı olmasına rağmen, Ur ve diğer araştırmacılar, akademisyenlerin Asur’un savaş alanındaki teknolojik uzmanlığını hafife aldıklarını söylüyorlar.

Bölgede yapılan araştırmalarda, taş panellerin her detayını ve bağlamlarını kaydetmek için lazer tarama ve dijital fotogrametri gibi ileri teknolojiler kullanıldı.

Bir drone, araştırmacıların tüm kanal ağını haritalamasına izin verecek yüksek çözünürlüklü hava fotoğrafları sağladı.

Ancak Sargon’un himayesindeki değerli kalıntılar vandalizm, yasadışı kazılar ve yakındaki köyün genişlemesi nedeniyle büyük tehdit altında.

Rölyeflerden biri, geçtiğimiz Mayıs ayında bir yağmacı tarafından hasar gördü. Bir çiftçi, ahırını genişlettiğinde başka bir panele zarar verdi. Ve 2018’de modern bir su kemeri, antik kanalın ortasından geçti.

Araştırmanın nihai hedefi, diğer kaya kabartmalarını da içeren bir arkeolojik park oluşturmak ve Romalıların gelmesinden beş asır önce Asur hükümdarları tarafından inşa edilen tüm hidrolik sistem için UNESCO Dünya Miras Alanı korumasını kazanmak.

Kaynak: Udine Üniversitesi ve Natioal Geography / Çeviri: Arkeofili

Fotoğraflar: Alberto Savioli, LoNAP

(Alıntı)

Giriş

Kıyılara özgü, zarif ve kokulu çiçekleriyle dikkat çeken kum zambağı (Pancratium maritimum), kumulların en güzel süslerinden biridir. Beyaz ve gösterişli çiçekleriyle yaz aylarında kıyıları süsleyen bu bitki, aynı zamanda nesli tehlike altında olan ender türlerdendir. Bu makalede, kum zambağının botanik özellikleri, yaşam alanı, tehditler ve koruma çabaları hakkında detaylı bilgiler bulacaksınız.

Habitatı

Kum zambağı, kıyı kumullarının karakteristik bitkilerinden biridir. Tuzlu ve kumlu toprakları, güneşli ve rüzgarlı ortamları sever. Kökleri derinlere inerek kumullarda tutunur ve kum hareketlerini engellemeye yardımcı olur.

Botanik Özellikleri

Kum zambağı, soğanlı bir bitkidir. Uzun, şeritsi yaprakları ve büyük, beyaz, hoş kokulu çiçekleri vardır. Çiçekler genellikle yaz aylarında açar ve uzun ömürlüdür. Soğanları, bitkinin kuraklığa dayanıklı olmasını sağlar.

Gereksinimleri

• Işık: Tam güneş.
• Toprak: Tuzlu, kumlu ve iyi drene olan topraklar.
• Sulama: Kuraklığa dayanıklıdır ancak uzun süreli kuraklıkta sulama gerekebilir.

Yayılımı ve Tehlike Durumu

Kum zambağı, Akdeniz havzasında ve Karadeniz'in güney kıyılarında doğal olarak yetişir. Türkiye'de de özellikle Akdeniz ve Ege kıyılarında yayılış gösterir. Ancak habitat kaybı, turizm faaliyetleri ve bilinçsiz toplama nedeniyle nesli tehlike altındadır.

Yerel Adları

• Kum zambağı: En yaygın kullanılan adıdır.
• Deniz zambağı: Deniz kıyılarında yetiştiği için bu isimle de anılır.
• Kum nilüferi: Çiçeklerinin güzelliğinden dolayı bu isimle de bilinir.

Cins Adının Etimolojisi

• Pancratium: Yunanca "pan" (tüm) ve "kratys" (güçlü) kelimelerinden gelir. Bitkinin tüm kısımlarının kuvvetli olduğuna işaret eder.
• maritimum: Latince "deniz" anlamına gelir. Bitkinin deniz kıyılarında yetiştiğini belirtir.

Mutfak Değeri

Kum zambağı, zehirli bir bitki olduğu için tüketilmesi sakıncalıdır.

Alternatif Tıptaki Yeri

Geçmişte bazı kültürlerde kum zambağının çeşitli hastalıklara iyi geldiğine inanılmış ve kullanılmıştır. Ancak bilimsel olarak kanıtlanmış bir etkisi yoktur.

Sonuç

Kum zambağı, hem görsel güzelliği hem de ekosistemdeki önemiyle dikkat çeken bir bitkidir. Kıyı kumullarının korunması, kum zambağının ve diğer birçok endemik türün geleceği için büyük önem taşımaktadır.

Kaynakça:

• Türkiye Bitkileri Listesi: [Türkiye Bitkileri Listesi (tblist.org)]
• Vikipedi: [[geçersiz URL kaldırıldı]]
• Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: İlgili koruma projeleri ve raporları

Ek Bilgiler:

• Kum zambağının soğanları, bitkinin çoğalması için kullanılabilir.
• Kum zambağı, bazı böcekler için önemli bir nektar kaynağıdır.
• Kum zambağı, peyzaj mimarisinde de kullanılmaktadır.

Şu an balık yemenin tam zamanı.  Televizyon  kanallarında, yazılı basında, bu sene palamutta bir bolluğun olduğu söyleniyor. İnternet ortamında da bu bolluk üzerine bir çok paylaşım bulunmakta. 

Marmara Bölgesi'nden ve Trabzon, Samsun, Giresun ile Ordu gibi Karadeniz'in farklı illerinden denize açılan balıkçı tekneleri, Zonguldak açıklarında balık bolluğuyla karşılaştığı şeklinde haberleri, vatandaş olarak, ilgiyle izliyoruz.

"Kamyonlara yüklenip Türkiye'nin çeşitli kentlerine gönderilen balıkların fiyatları, boyutuna göre 20 ile 40 TL arasında değişiyor." denilen, 'fakir pirzolası'  olarak bilinen palamudun fiyatı, yine bir deniz ilçesi olan Burhaniye'de , tanede 60TL olarak, tezgahlarda etiketlenmiş.

Geçen yıla göre tezgahtaki palamut sayısı artmış, buna itirazım yok. İtirazım bu bolluğa karşın, fiyat daki yaklaşık 3 misli artışta. Burhaniye bunu haketmiyor kanısındayım.

Her şeye rağmen, balığı evine götürebilen vatandaşlarımıza afiyet olsun diyerek, konunun bir başka yönüne dikkati çekmek istiyorum. Bu balığı alıp sofrasına götürmek isteyen vatandaşlarımızın, alışveriş aşamasında yanıltılmamaları için, yine denizlerimizin balığı olan ve palamuta çok benzeyen tombik balığı konusunda da bir hatırlatma yapayım. 

Palamudun dişleri vardır ancak tombiğin dişleri yoktur. Dişi olmayan balık, palamut değildir. 

Palamudun yüzeyinde çizgiler varken, tombik beneklidir. Buradan da iki balık arasındaki fark rahatlıkla anlaşılabilir.

Aldığınız balığı ‘takoz’ biçiminde kestirdiğinizde eti beyaz ise o palamuttur. Tombiğin eti siyah olur ve genellikle lakerda yapımında kullanılır.

Kaba Lale

Tulipa agenensis, Liliaceae familyasındaki bir Orta Doğu çiçekli bitki türüdür. Türkiye, İran, Kıbrıs, Ege Adaları, Suriye, Lübnan, İsrail, Ürdün ve Filistin'e özgüdür ve Orta ve Batı Akdeniz'de doğallaştırılmıştır.

Tulipa agenensis, soğan oluşturan çok yıllık bir bitkidir. Çiçekler, yeşil bir sap ile merkeze doğru siyah ve sarı işaretlerle tuğla kırmızısı veya koyu kırmızıdır. Yaprakları oval, uçları kıvrık, sivri uçlu, yeşil ve mızrak şeklinde yaprakları vardır.

taksonomi
İtalya'da yaygın olarak 'Bologne'nin Kırmızı Lalesi' olarak biliniyordu.

Spesifik agenensis sıfatı, vahşi bir lale kolonisinin bulunduğu Fransız şehri Agen'e atıfta bulunur.

T. agenensis ilk olarak Pierre-Joseph Redouté tarafından Şubat 1804'te boyalı serisi 'Les Liliacées' Vol.1'de tanımlandı ve yayınlandı.

Kültür
Hollandalı sanatçı Jacob de Gheyn II'nin 1615'teki 'Perdeli Çiçek Vazosu' adlı resminde, Tulipa agenensis ile çaprazlanmış melez bir Tulipa hungarica dahil olmak üzere birkaç lale vardır. Osias Beert I, bir niş içinde bir cam vazoda Çiçekler çizerken (tarihsiz ancak c.1606), ayrıca Kırmızı lale, Tulipa agenensis de dahil olmak üzere birkaç lale vardır.

Türkçe adı: Sıraca otu, Arap yaraotu

Morfoloji

Pulicaria vulgaris Gĺaertn., Asteraceae familyasına ait, 20-100 cm boyunda, çok yıllık, otsu bir bitkidir. Gövdeleri dik, dallı ve tüylüdür. Yaprakları karşılıklı, basit, mızrak şeklindedir. Çiçekleri sarı renklidir. Çiçekler, salkım şeklinde ve 10-20 cm uzunluğundadır. Meyveleri tohum kapsülü şeklindedir.

Pulicaria vulgaris Gaertn.

Habitat

Pulicaria vulgaris Gaertn., Avrupa, Asya ve Kuzey Afrika'da yaygın olarak bulunur. Ilıman iklimlerde, ormanlarda, çalılıklar ve açık alanlarda yaşar.

Üreme şekli

Pulicaria vulgaris Gaertn., tohumla ürer. Tohumlar, meyvelerden toplanır ve ekildikten sonra çimlenir. Ayrıca, kökleri ile çoğalır.

Besin değeri

Pulicaria vulgaris Gaertn., besin değeri açısından zengin bir bitki değildir. İçeriğinde protein, karbonhidrat, yağ, vitamin ve mineraller bulunur.

Tıbbi kullanımı

Pulicaria vulgaris Gaertn., geleneksel tıpta yüzyıllardır kullanılmaktadır. İdrar söktürücü, balgam söktürücü ve anti-inflamatuar özellikleriyle bilinir.

• Sıraca otu, böbrek ve idrar yolları hastalıklarında, astım ve bronşit gibi solunum yolu hastalıklarında ve romatizmal ağrılar gibi çeşitli rahatsızlıkların tedavisinde kullanılır.
• Sıraca otu, ayrıca, yaraları iyileştirmede ve iltihabı azaltmada etkilidir.

Sıraca otunun yan etkileri

Sıraca otu, fazla tüketildiğinde mide bulantısı, kusma ve ishale neden olabilir. Ayrıca, bazı kişilerde alerjik reaksiyonlara neden olabilir.

Sıraca otunun toplanması ve tüketimi

Sıraca otu, ilkbahar ve yaz aylarında toplanır. Toplanan sıraca otlar, yıkandıktan sonra taze olarak tüketilebilir veya çay olarak hazırlanabilir. Sıraca otu, ayrıca, kozmetik ve ilaç endüstrisinde kullanılmaktadır.

Sıraca otu, lezzetli ve besleyici bir bitkidir. Düzenli olarak tüketildiğinde, çeşitli sağlık sorunlarına iyi geldiği düşünülmektedir.

Daha fazla bilgi

• Pulicaria vulgaris Gaertn., 1753 yılında İsveçli botanikçi Carl Linnaeus tarafından tanımlanmıştır.
• Bitkinin Latince adı, "vulgaris" kelimesinden türetilmiştir. Bu kelime, "yaygın" anlamına gelir ve bitkinin yaygın olarak bulunmasına atıfta bulunur.
• Türkiye'de Pulicaria vulgaris Gaertn., Marmara, Ege, Karadeniz ve Akdeniz Bölgeleri'nde yaygın olarak bulunur.

Cins adının kökeni

Pulicaria cinsi adı, Latince "pulvis" kelimesinden türetilmiştir. Bu kelime, "toz" anlamına gelir ve bitkinin tozlu yapraklarına atıfta bulunur.

Özet

Pulicaria vulgaris Gaertn., Avrupa, Asya ve Kuzey Afrika'da yaygın olarak bulunan, çok yıllık, otsu bir bitkidir. İdrar söktürücü, balgam söktürücü ve anti-inflamatuar özellikleriyle bilinir. Geleneksel tıpta yüzyıllardır kullanılmaktadır.

Arap yaraotu

Arap yaraotu, sıraca otu ile aynı bitkidir. Bu isim, bitkinin yaraları iyileştirmede etkili olduğuna dair bir inanışa dayanmaktadır. Bitki, Arap ülkelerinde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Aslında çiğdem türlerinden değil, İris cinsinin mini yapılı bir türüdür. Süsengiller familyasındandır. Tüm Akdeniz çevresi ülkelerinde kışın şiddetli soğuk olmayan, kıyı kesimlerine yakın yerlerde doğal olarak bulunur. Küçük soğanları olan, küçük çiçekli bir bitkidir. Kış sonu, ilkbahar başı döneminde çiçek açar. Yaza doğru yaprakları kurur. sonra kışın tekrar yapraklar çıkarır. Soğanları genelde fazla derinde oluyor.

İyi drene edilmiş alkalin özellikli toprakları ve bol güneşli ortamları sever. Olgunlaşmış kormları* uzun bir süre günlük çiçekler açar.

Çiçekleri mor mezarlık süsenlerinin minyatür biçimi gibidir: Renk genelde morumsu koyu mavidir. Lila rengine yakın, daha açık tonda mavimsi /pembemsi renkte çiçek açan çeşitleri de var. Çiçek taç yapraklarından en dış üç tanesi dil gibi çevreye kavisli olarak yayılır ve bunların aşağı-orta kısımları sarımsı ve beyazımsı renklerde desenlidir. Diğer taç yapraklar ince dar yapılı olup yukarı yöneliktir. Bir sap üzerinde üst üste birkaç tomurcuk sırasıyla çiçek açar. Bazı yerlerde birkaç bitki sıkıca bir arada ve üzeri çok sayıda çiçekle halde geliştiklerini görebilirsiniz.

(Fotoğraflar: Adatepe, Mıhlı)

* Gövde ekseninin kuru pul benzeri yapraklar ile kaplanmış dış kısmına korm deniroraea sisyrinchium (L.) Ker Gawl. Resim Grafik Beleşeni

Ulu obrizya

Çok yıllık otsu bir bitkidir. Boyu 30 cm ile 50 cm arasında olabilir. Çiçeklenme dönemi Nisan – Ağustos arası, tohunların olgunlaşma dönemi Temmuz – Ekim arasıdır. Çiçekler erdişil (erkek ve dişi organlar bir arada) ve arılar aracalığı ile tozlaşır. Bitki kendi kendini dölleyebilir. Çiçekleri 4 taçyapraklıdır. Tür örneği ilk kez Uludağ'da toplandığı için Uludağ Obrizyası olarak ta anılır.

Yetiştiği Yerler

Taşlık, kayalık alanlar, bozkır benzeri yerler.

Dağılım

Bu bitki Türkiye için endemiktir. Başta Uludağ’da olmak üzere,Balıkesir,  Bursa, İstanbul, Kocaeli ve Sakarya illerinde yetişir.

Bozcaada Alaybey Camii Haziresinde bulunan sade bir mezar dikkatimi çekmiş idi. Eski yazısıyla, diğerlerinden uzun, kavuklu mezar taşı ile, Osmanlı döneminden kaldığı besbelli idi. İnternette yaptığım araştırma ile mezarın I. Abdulhamit döneminde yaşayan bir sadrazama ait olduğu, ve başsız olarak, sadece gövdesinin bu mezar içinde olduğunu öğrendim. Hikayenin gerisini okuduğum kaynaktan size aktarıyorum.

"Bozcaada Alaybey Camii bahçesinde bulunan kallavi başlıklı bir mezar bu yazının konusu oldu. Tarihi küçük cami böyle bir şahide için fazla sade duruyordu. Bu yüzden merakımı celbetti. İncelediğimde de garip bir öykünün son noktası olduğunu öğrendim. Bozcaada’da ki bu garip mezarın ilginç öyküsü, yani “Başsız Bir Osmanlı Sadrazamı”nın hikayesi.

Halil Hamid Paşa, Sultan I. Abdülhamit tarafından büyük umutlarla seçilmiş bir sadrazamdı. Bozcaada’ da, Alaybey Camisi haziresine sadece vücudu gömüldü. Bu akıllı ve çalışkan devlet adamının kafası, İstanbul’a getirilip, ibreti alem için halka teşhir edildikten sonra, Karacaahmet Mezarlığı’na defnedilmişti.

Osmanlı İmparatorluğu’nun 27. padişahı olan I.Abdülhamit, Lale Devri Padişahı III. Ahmet ile Rabia Şermi Sultan’ın oğluydu. Daha 7 yaşındayken annesini kaybetmişti. Osmanlı geleneğine bağlı olarak padişah olana kadar, kafes arkasında yaşamış, İstanbul’u bile görmemişti. Saltanatı oldukça karışık bir döneme rastladı. Tam 10 sadrazam değiştirdi. Kara Vezir  ve bu yazının konusu olan Halil Hamid Paşa dışındaki sadrazamlar, başarısız ve sıradan kimselerdi. Hatta, seçilen yedi sadrazamın, sadece isimlerinde bulunan Mehmet=Muhammed’in uğuruna inanıldığı için bu göreve geldikleri söylenir.

Halil Hamid Paşa, Gürcü asıllıydı. 1736 Yılında Isparta’da doğmuş, tahsil için de İstanbul’a gelmişti. Bab-ı Ali kaleminde çalışmaya başlayıp, burada değişik görevlerde bulundu. Dirayetli, akıllı ve çalışkandı. Silahtar Seyyid Mehmet Efendi’nin (Karavezir) dikkatini çekip, onun tarafından padişaha tanıtıldı. Karavezir’in sadrazamlığı zamanında da, önce Reis-ül Kütap, daha sonra da sadrazam kethüdalığı görevinde bulundu. Karavezir Paşa’nın vefatıyla, sadrazam kethüdalığı görevi sona erdi. Fakat, Padişah I.Abdülhamit’in emriyle bir müddet sonra tekrar görevine geri döndü.

31 Aralık 1782’de, devrin Sadrazamı Yeğen Mehmet Paşa’dan alınan Mühr-ü Humayun, padişah tarafından, yetenekli, çalışkan ve kişilikli bir devlet adamı olan Halil Hamid Paşa’ya verildi. İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi adlı eserinde, bu sadarete ait çıkan hatt-ı hümayunun Türkçesini açıklar: “Selefin Yeğen Mehmet Paşa’nın hal ve etvarı memule muvafık zuhur etmediğinden ve senin iki defa kethüdalığında ve riyaset ve saire bulunduğun hidematta mesai-i cemilen nümayan olduğundan mühr-i hümayunımı yed-i istiklaline teslim eyledim.”

Halil Hamid Paşa, 31 Aralık 1782 yılında başladığı sadrazamlık görevini, hiç ara vermeden 31 Mart 1785 yılına kadar 2 sene 3 ay boyunca yaptı. Canla başla çalıştı. İmparatorluk bir çöküntünün içindeydi. Padişah yaşlıydı. Sadrazamdan çok şey bekleniyordu. Aslında yapmak istediği pek çok şey vardı ama ne yazık ki bu çok kolay değildi. Üstelik, devrin Kaptan-ı Deryası yani denizcilik komutanı Cezayirli Hasan Paşa, sadrazamdan pek hoşlanmıyor ve aleyhinde konuşmaktan çekinmiyordu. Cezayirli, padişahın kız kardeşi Esma Sultan vasıtasıyla, I.Abdülhamit’e, Halil Hamid Paşa hakkında, bazı bilgiler sızdırdı. Ve bu, sadrazamın sonu oldu.

Padişah, kız kardeşinden, sadrazamın kendisine karşı iyi olmayan niyetler beslediğini, yaşlılığı ve başarısızlığı nedeniyle I.Abdülhamit’in tahttan indirilerek Şehzade Selim’in (III.Selim) başa getirilmesini planladığını öğrendi. Duydukları karşısında sinirlenen padişah küplere bindi. Ve çok sevdiği sevgili veziri için sonun başlangıcını uygulamaya koyuldu. Hemen Mühr-ü Humayun geri alındı. Mal varlığına el konulup Gelibolu’ya sürüldü. Arkasından gönderilen bir fermanla Cide ve Habeş Valiliği’ne atandığı bildirildi. Bir müddet sonra da hazırlık yapması için Bozcaada’ya gitmesi emredildi. Paşa Bozcaada’ya gitti. Yola çıkmak için izin bekliyordu. Ama izin yerine bu görevden azledilmiş olduğu bidirildi. İstanköy’de yaşamaya mahkum edilmişti. Fakat oraya gidemedi. Çünkü padişahın emriyle, Bozcaada’da, 27 Nisan 1785 yılında, Kara Kethüzade Ali Bey tarafından kafası kesilerek öldürüldü."

Alıntı: Bilsen Gürer / Turizm Araştırmacısı & Yazar

Yaznın tümünü buradan okuyabilirsiniz.

Sıracaotu

Tek, iki ya da çok yıllık otlardan oluşan bir cinstir. Gövdeler karedir. Yapraklar genellikle karşılıklı dizilişli, düz ve 3 derin teleksidir. Çiçek kurulu bileşik salkım ya da talkım halindedir. Cins kuzey yarımküreye özgüdür.

Etimoloji
Cins adı Latince “sıraca” anlamına gelir. Cinsin sıraca hastalığını tedavi etmek amacı ile kullanılmasına işaret eder.

1 m'ye kadar çıkan çok yıllık bu bitki salgı bezeli saplı çiçekleri dışında tüysüzdür. Gövde köşelidir. Yumurta biçiminde kenarları testere dişli yaprakları vardır. Korolla yeşilimsi mor-kahverengidir. Staminod ters yumurtamsı, ucu kesikli derin çentikli ve yayık girintilidir. Kromozom numarası 2n=36'dır.

Nemli açıklıklar, gölge yerler ve çalılıklarda yetişir.

Giriş

Gündürmelalesi (Glaucium flavum), parlak sarı çiçekleriyle dikkat çeken, kıyı bölgelerinin vazgeçilmez bitkilerinden biridir. Hem görsel güzelliği hem de tıbbi özellikleriyle bilinen gündürmelalesi, bu makalede detaylı bir şekilde incelenecektir.

Habitatı

Gündürmelalesi, genellikle deniz kıyılarına yakın kumlu ve taşlık topraklarda yetişir. Tuzlu topraklara dayanıklı olmasıyla bilinir. Deniz kıyıları, nehir kenarları ve yol kenarlarında sıklıkla görülür.

Botanik Özellikleri

Gündürmelalesi, iki yıllık veya çok yıllık otsu bir bitkidir. Gövdesi dik ve dallıdır. Yaprakları lobludur ve mavimsi yeşil renktedir. Çiçekleri büyük ve parlak sarı renkte olup, dört yapraklıdır. Çiçeklenme dönemi genellikle ilkbahar ve yaz aylarıdır.

Gereksinimleri

• Işık: Tam güneş alan yerleri tercih eder.
• Toprak: İyi drene olan, kumlu ve tuzlu topraklarda rahatlıkla yetişir.
• Sulama: Kuraklığa dayanıklıdır ancak düzenli sulama bitkinin daha iyi gelişmesini sağlar.

Yayılımı ve Tehlike Durumu

Gündürmelalesi, Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya'nın bazı bölgelerinde doğal olarak yayılış gösterir. Türkiye'de de özellikle Ege ve Akdeniz kıyıları boyunca sıklıkla görülür. Genel olarak yaygın bir tür olduğu için şu anda bir tehlike altında değildir. Ancak kıyı erozyonu ve habitat kaybı nedeniyle bazı bölgelerde popülasyonları azalabilir.

Yerel Adları

Gündürmelalesi, halk arasında farklı isimlerle anılabilir. Bunlar arasında "sarı boynuzlu gelincik", "deniz lalesi" gibi adlandırmalar yer alır.

Cins Adının Etimoljisi

• Glaucium: Yunanca "glaukos" kelimesinden türetilmiştir. Bu kelime, mavimsi yeşil anlamına gelir ve bitkinin yapraklarının rengine işaret eder.
• flavum: Latince "sarı" anlamına gelir ve bitkinin çiçeklerinin rengini ifade eder.

Mutfak Değeri

Gündürmelalesi, bazı bölgelerde genç yaprakları salatalarda ve çorbalarda kullanılır. Ancak, bitkinin bazı kısımları toksik olabileceğinden, tüketilmeden önce mutlaka uzman görüşü alınmalıdır.

Alternatif Tıptaki Yeri

Gündürmelalesi, geleneksel tıpta öksürük, astım ve cilt hastalıklarının tedavisinde kullanılmıştır. Bitkinin bazı bileşenlerinin anti-inflamatuar, antioksidan ve ağrı kesici etkileri olduğu bilinmektedir. Ancak, bilimsel olarak kanıtlanmış birçok çalışma bulunmamaktadır.

Sonuç

Gündürmelalesi, hem görsel güzelliği hem de tıbbi özellikleriyle dikkat çeken bir bitkidir. Kıyı ekosistemlerinin önemli bir parçası olan gündürmelalesi, aynı zamanda geleneksel tıpta da kullanılmıştır. Ancak, habitat kaybı ve bilinçsiz toplama nedeniyle bazı popülasyonları tehdit altında olabilir. Bu nedenle, gündürmelalesinin korunması ve sürdürülebilir kullanımı için çalışmalar yapılması gerekmektedir.

Kaynaklar:

• DergiPark: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/651601
• Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Glaucium_flavum
• Plants of the World Online: [geçersiz URL kaldırıldı]

Not: Bu makaledeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve bitkisel tedavi konusunda uzman görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir sağlık sorununuz için mutlaka doktorunuza danışınız.

Ek Bilgiler:

• Gündürmelalesi, bazı bölgelerde süs bitkisi olarak da yetiştirilebilir.
• Bu bitki, arılar ve diğer tozlayıcılar için önemli bir besin kaynağıdır.
• Gündürmelalesi, bazı böcek türleri için barınma alanı sağlar.