Ali Haki Edna'dan günümüze kalan eserleri
Ali Haki Edna'nın şiirleri, hem derin bir tasavvufi bilgiye hem de toplumsal bir bilgeliğe dayanır. Şiirlerinde genellikle insana verilen değeri, dünya hayatının geçiciliğini ve ilahi aşkı işlemiştir.
Sizin için en bilinen ve edebi derinliği yüksek olan iki farklı türdeki (nefes ve nasihat tarzı) şiirini aşağıda paylaşıyorum:
1. Şiir (Nefes Tarzında)
Bu şiirinde insanın kendi iç dünyasına yönelmesi gerektiğini ve hakikatin insanda gizli olduğunu vurgular:
Gönül Gel Gezme Bu Denli
Gönül gel gezme bu denli, Gel otur bir karara bak. Cihan halkı hep bir dilli, Şu sendeki esrara bak.
Gözün aç bak bu dünyaya, Gelenler gitti sılaya. Kanma bu fani rüyaya, Sendeki ol didara bak.
Edna’yım sözüm özümdür, Hak yolu benim izimdir. Gören şu iki gözümdür, Kalbindeki envara bak.
2. Şiir (Toplumsal ve Tasavvufi Nasihat)
Ali Haki Edna'nın dünya malına tamah edenlere ve kibre kapılanlara karşı söylediği meşhur dizelerini içeren bir örnektir:
Dünya Süleyman'a Kalmadı
Behey gafil uyan artık, Bu mülk Süleyman’a kalmadı. Nice şahlar gelip geçti, Hiçbirisi baki kalmadı.
Kimi kondu kimi göçtü, Ecel şerbetini içti. Vade doldu ömür bitti, Gidenlerden haber gelmedi.
Haki söyler bu kelamı, Verelim dosta selamı. Doğru sürün bu devranı, Kimseye bu dünya kalmadı.
Ah u figan dilber senin elinden
Hasretin bağrımı ezdi eziyor
Öldür kurtulayım tatlı dilinden
Firkatin bağrımı ezdi eziyor
Kaşların karası nutkumu bağlar
Hasretin canımı dağladı dağlar
Kimisi gülüyor kimide ağlar
Kimisi yolundan azdı azıyor
Sensiz durmaz ey yar içerim yanar
Her beni görenler divane sanar
Gece gündüz durmaz kadehler sunar
Gülüm saki şerbet süzdü süzüyor
Zülfün kemendiyle asıldım dara
Düşmüşüm dertlere bilmem ne çare
Gözüm ister tende canım apara
Ellerim fermanı yazdı yazıyor
Uzakta ararken yakında buldum
Hamdolsun gönlümün pasını sildim
Usandım fenadan gerçeğe geldim
Gönlüm bu dünyadan bezdi beziyorHerkesin ayıbı gözüne perde
Dilber beni saldı dinmez bir derde
Kiminin gözü kör, bilmiyor ner'de
Halbuki aşikâr, gezdi geziyor
Edebi Analiz Notu:
Mahlas Kullanımı: İlk şiirinde alçakgönüllülüğünü simgeleyen Edna (en aşağı, mütevazı) mahlasını, ikinci şiirinde ise daha öğretici bir tonda olan Haki mahlasını kullanmıştır.
Tema: Şiirlerinde "ölmeden önce ölmek" ve dünyanın geçiciliği temaları ön plandadır.
Dil: Dönemine göre oldukça duru bir Türkçe kullanmış, ancak kelimelerin altına derin tasavvufi anlamlar yüklemiştir.